Oost-Duitsland en Chili

Tussen Honecker en Gorbatsjov boterde het niet (bron foto – Wikpedia)

De Honeckers regeerden Oost-Duitsland jarenlang met ijzeren vuist. Maar hoe waren ze als familie? Begin 2016 overleed Margot Honecker, de weduwe van de voormalige DDR-dictator Erich Honecker. Uit vrijgekomen archiefmateriaal blijkt dat achter de machtsfaçade een familietragedie zat. De banden met Chili lopen er als een rode draad doorheen.

Getrouwd

Honecker had in 1950 een hoge positie in de SED, de Oost-Duitse communistische partij, toen hij verliefd werd op Margot Feist. Dat was lastig, want hij was getrouwd. Zijn vrouw verzette zich tegen de affaire, berichtte daarover aan het partijbestuur. Erich koos voor Margot en kreeg de kameraden in de partij onverwachts aan zijn zijde. In 1952 werd de nieuwe liefde bekroond met de geboorte van dochter Sonja. De affectie bekoelde echter en Margot zou er, net als de Russische Catharina de Grote, een sliert minnaars op na hebben gehouden.

Aan de andere kant van de wereld vonden de Honeckers een nieuw thuis (bron foto – Wikpedia)

Grootvader

De zaken en het meisje liepen dwars door elkaar. Sonja mocht als studente in Dresden haar relatie met een landgenoot niet voortzetten, omdat hij teveel praatte. Het huwelijk met een Chileen die in 1973 voor het regime-Pinochet was gevlucht, kreeg goedkeuring. De DDR bood een veilig tehuis voor linkse Chilenen die tijdens de Pinochet-dictatuur (1973-1990) het Zuid-Amerikaanse land ontvluchtten. In 1974 werd kleinzoon Roberto Yaňez geboren. Hij was de oogappel van zijn grootouders. Voor hem was opa Erich een lieve, gezellige grootvader. Toch was het dezelfde man die voor zijn Oost-Duitse volk een nietsontziende dictator was. Het stak dochter Sonja dat haar ouders haar zoon mede grootbrachten.

Trouw

Sonja had een zus. In 1985 overleed zij door een medische fout. De Honeckers waren ontroostbaar en handelden genadeloos. Hun familiedokter, die hen jarenlang trouw had gediend, werd zonder pardon uit zijn functie ontheven. Erich en Margot kregen een nakomeling, maar die overleed jong.

De kleinzoon verdient zijn brood als kunstenaar (bron foto – Wikipedia)

Vrienden

Rond 1990 stortte de DDR in elkaar. De Honeckers vluchtten naar de Chileense ambassade in Moskou. Margot mocht naar Chili, Erich had in Berlijn terecht moeten staan, maar mocht om gezondheidsredenen ook naar Zuid-Amerika. Chileense vrienden hielpen ditmaal hem.

Macht

In 1994 overleed Honecker, zijn vrouw verpleegde haar aan kanker lijdende man liefdevol tot zijn dood. Zij bleef in Chili wonen, verdedigde de DDR altijd met hand en tand. Roberto Yaňez zag dat zijn grootouders waren getekend door hun val en het verlies van de macht, maar de rug altijd recht hielden. Begin 2016 overleed Margot.

Kapot

De familie Honecker maakte in Oost-Duitsland vele gezinnen kapot, toen ze de macht waren. Ze hebben als familie zelf echter ook een torenhoge prijs betaald.

Vassil Levski (bron foto – auteur)

Tot slot – wat zou Levski er van gevonden hebben?

Levski heeft zijn buitenlandse verblijven beperkt. In de Servische hoofdstad Belgrado volgde hij in 1862 en 1868 een opleiding tot revolutionair. In 1869 leidde Levski in de Roemeense hoofdstad Boekarest de totstandkoming van het manifest van zijn keten van revolutionaire comité’s. De Apostel van de Bulgaarse vrijheid was niet getrouwd en had geen kinderen. Zijn comité’s waren zijn familie.

 

 

Geëngageerde journalisten

Voor Koos Koster was de journalistiek geen werk, maar een manier van leven (bron foto – Wikipedia)

Geëngageerd – dat lijkt een vervlogen begrip uit de jaren zestig en zeventig van de 20e eeuw. Er zijn ook nu bevlogen journalisten, zoals de Nederlander Matthijs van Nieuwkerk, de Duitse Maybritt Illner en de Amerikaanse Oprah Winfrey. Ze bouwen voort op het werk van de 20e eeuwse grondleggers.

Leeuwarden

Een van de bekendste Friese bevlogen schrijvers was Fenno Schoustra (1924-2012). Hij was de grote man van het weekblad ‘t Kleine Krantsje (1964-1997). Niet het nieuws stond centraal, maar de nostalgie over Leeuwarden van vroeger. Schoustra werkte lange tijd voor het socialistische dagblad Het Vrije Volk. Een mogelijke overstap naar Rotterdam was de Leeuwarder journalist in 1963 een brug te ver. Met liefde van en kennis over Friesland en de Friese hoofdstad schreef hij elke week zijn eenmanskrant vol.

Fenno Schoustra bij zijn archief (bron foto – Wikipedia)

Bevrijdingstheologie

Koos Koster (1936-1982) was schijnbaar Schoustra’s tegenpool. De domineeszoon uit Sint Annaparochie wilde predikant worden, werkte in Oost-Duitsland, maar de journalistiek trok meer. Hij ging naar Latijns-Amerika, schreef over bevrijdingstheologie en raakte in El Salvador betrokken bij het verzet tegen de dictatuur. In 1982 werden hij en drie collega’s vermoord. De viervoudige aanslag, destijds wereldnieuws, is nog steeds een unicum. De daders zijn nooit aangehouden of berecht. Vrijwel zeker waren het Salvadoraanse paramilitairen, die niet wilden dat Koster schreef over vuile zaken in hun land.

Radiopraatjes

Ook Georgi Markov (1929-1978) is bijna vergeten. De Bulgaarse journalist en toneelschrijver was in de jaren zestig een gevierde schrijver in communistisch Bulgarije. In 1969 viel hij in ongenade en vluchtte naar Engeland, Als journalist voor de BBC onthulde hij in radiopraatjes de geheimen van de machthebbers in Sofia. Dat beviel dictator Zjivkov niet. In samenwerking met de Sovjetrussische KGB werd de schrijver op 7 september 1978 in Londen vermoord. Het moordwapen was uniek – een vergiftigde paraplu.

Georgi Markov was met zijn gezin gelukkig in Engeland (bron foto – Wikipedia)

Macht

Koster en Markov lieten het leven, omdat ze een gevaar waren voor de machthebbers. Hun protesten waren logisch en terecht, en pasten in een tijd van politiek engagement, Maar de machthebbers lieten niet met zich spotten. Schoustra werd oud, hij schreef zelden over politiek. De Leeuwarder journalist had evenveel passie als zijn vermoorde collega’s.

Televisie

Van Nieuwkerk, Illner en Winfrey doen hun werk voor de televisie, hun voorgangers schreven. Ook dat tekent de 21e eeuw. Los van het medium blijft engagement nodig. Als journalisten niet betrokken zijn bij hun thema’s, wordt het een dode boel.

Tot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Hij zou de passie, waarmee de journalisten hun werk deden, hebben toegejuicht . Net als Markov en Koster betaalde ook Levski met zijn leven. De revolutionair werd opgehangen. Geen van allen zou het anders hebben gedaan. De politiek-correcte koers van tegenwoordig was niet hun stijl.  Ga er voor – en voor de volle 1000 procent.

De onbekendste First Lady

Melanie Trump wordt binnenkort de nieuwe bewoonster van het Witte Huis in Washington (bron foto - Wikipedia)
Melanie Trump wordt binnenkort de nieuwe bewoonster van het Witte Huis in Washington (bron foto – Wikipedia)

Op 20 januari 2017 wordt Donald Trump officieel de nieuwe president van de Verenigde Staten. Zijn echtgenote Melanie is dan automatisch de nieuwe First Lady. Ze komt in de voetsporen van illustere voorgangers zoals Jackie Kennedy, Hillary Clinton en Michelle Obama.

Opvallend

Veel minder bekend is Nina Sjtanski. Ze was korte tijd First Lady van een land dat niet bestaat. Haar loopbaan is opvallend en boeiend. Ze had met haar uiterlijk en figuur gemakkelijk fotomodel kunnen worden in Parijs, New York of Milaan. Ze is echter gepokt en gemazeld in het imperium van Poetin.

De loopbaan van Nina Sjtanski wordt ruw onderbroken (bron foto - Wikipeda)
De loopbaan van Nina Sjtanski wordt ruw onderbroken (bron foto – Wikipeda)

Republiek

Ze werd in 1977 geboren in Tiraspol. Dat was in de Sovjet Unie, in de deelrepubliek Moldavië. Toen het communistische wereldrijk rond 1990 in elkaar stortte, werd in Moldavië hevig gevochten. De nieuwbakken republiek wilde zelfstandig zijn, misschien aansluiten bij Roemenië. Daar voelden de inwoners van de oostelijke provincie Transnistrië niets voor, zij wilden bij Rusland horen. Na een gewapende strijd van twee jaar kwam er in 1992 een wapenstilstand. Die duurt tot op heden.

Erkenning

Transnistrië heeft een parlement, president, verkiezingen, munteenheid. Maar het is internationaal niet erkend. Staatsrechtelijk hoort het bij Moldavië, maar de regering in Chisinau heeft er niets te zeggen. Tiraspol steunt praktisch, moreel en financieel zwaar op Moskou en Poetin.

Melanie Trump is First Lady in een land dat iedereen kent (bron foto - Wikipedia)
Melanie Trump is First Lady in een land dat iedereen kent (bron foto – Wikipedia)

Mooi

In dat klimaat maakte Nina Sjtanski een opvallende carrière. In 2012 werd ze minister van Buitenlandse Zaken. Zo kreeg Transnistrië, dat een bedenkelijke reputatie van boevennest had, letterlijk een mooi gezicht naar buiten. In 2015 maakte ze de volgende stap, ze trouwde met de president.

Boevenstaat

Van 1991 tot 2011 was Igor Smirnov de sterke man van Transnistrië. Hij had de troepen aangevoerd in de burgeroorlog van 1990-1992. Na 20 jaar zette het Kremlin hem aan de kant, in 2011 won de jonge Jevgeni Sjevtsjuk de presidentsverkiezing. Met zijn mooie echtgenote had de boevenstaat een perfect gezicht naar buiten. Ze waren de Gorbatsjovs van Transnistrië.

Nina Sjtanski was een blauwe maandag First Lady van een land (het gele op het kaartje) dat officieel niet bestaat (bron foto - Wikipedia)
Nina Sjtanski was een blauwe maandag First Lady van een land (het gele op het kaartje) dat officieel niet bestaat (bron foto – Wikipedia)

Stalin

Maar in december 2016 werd Sjevtsjuk onverwacht niet herkozen. De reden is niet duidelijk. Misschien kwam Sjtanksi te dicht bij het vuur. Russen en Sovjets hebben weinig op met First Lady’s. Van Stalin en Brezjnjev is onbekend of ze een vrouw hadden.

Abrupt

Melanie Trump is normaal gesproken vier of mogelijk acht jaar de bewoonster van het Witte Huis. Nina Sjtanksi’s carrière als First Lady van Transnistrië werd abrupt afgebroken. De kans is dat ze met haar man naar Moskou gaat.

Vassil Levski (bron foto - auteur)
Vassil Levski (bron foto – auteur)

Tot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Levski is nooit getrouwd, hij vond dat bij zijn totale toewijding aan de revolutie geen echtgenote paste. Hij had wel een nauwe band met zijn moeder, en ook met baba (oma) Tonka, een belangrijk lid van het revolutionaire comité in Rousse.

 

Kerstfeest, of zonnewende?

Deze dagen viert het Westen het Kerstfeest, het feest van de geboorte van Jezus Christus. Of vieren we de zonnewende? 21 december was de kortste dag van het jaar. De zonnewende, dat is toch een heidens, Germaans gebruik? Of niet? De waarheid ligt in het complexe, boeiende midden.

De predikant met een oog voor heidendom (bron foto - Wikipedia)
De predikant met een oog voor heidendom (bron foto – Wikipedia)

Heidens

Veel Christenen zijn zich er niet bewust van, of willen het liever niet weten, maar hun geloof zit vol met voorchristelijke, of heidense, sporen. Het woord heidens is beladen, heeft een negatieve klank. Wijlen ds. Henk Vreekamp heeft zich in deze materie verdiept en schreef er drie boeken over.

Heliand

In Zwijgen bij volle maan – Veluwse verkenning van Edda, Evangelie en Tora (2003) verkent en analyseert hij aan de hand van Veluwse wandelingen de Heliand. Dat is een intrigerende tekst uit de 8e eeuw waarmee de kerk een succesvolle poging deed om het volk op de Veluwe te winnen voor de God van Israel. De kerk mengde heel gewiekst heidense elementen door het Christendom. Anders gezegd – het nieuwe, onbekende geloof werd handig met het oude, vertrouwde verweven. De Heliand was PR, eeuwen voordat het begrip werd uitgevonden.

Deel 1 van Vreekamp's Veluwse trilogie over Christendom en heidendom (bron foto - Wikpedia)
Deel 1 van Vreekamp’s Veluwse trilogie over Christendom en heidendom (bron foto – Wikpedia)

Grootvader

In zijn tweede boek De tovenaar en de dominee – over de verschijning van God (2010) gaat Vreekamp onder meer aan de hand van zijn eigen grootvader, die een vermeend tovenaar was, na in hoeverre dat wetenschappelijk te verklaren is. De predikant zoekt de grens tussen wetenschap en theologie. Of Vreekamp het antwoord vindt? In zijn boek vertelt hij het verhaal.

Freya

In het derde en laatste deel van zijn Veluwse trilogie Als Freya zich laat zien – de code van het Christendom (2013) laat Vreekamp de fictieve Freya door ontmoetingen met de 12 apostelen de klassieke geloofsbelijdenis uitzoeken. Freya – waar de dag vrijdag naar is vernoemd – vertegenwoordigt het voorchristelijke heidendom uit de Edda.

Kerstmis is natuurlijk óók de viering van de geboorte van Jezus Christus (bron foto - Wikipedia)
Kerstmis is natuurlijk óók de viering van de geboorte van Jezus Christus (bron foto – Wikipedia)

Natuur

Vreekamp toont aan dat heidens helemaal niet verkeerd is, zoals Christenen vaak denken. Het woord betekent van de heide, oftewel de natuurmens van vroeger. In onze moderne, technologische samenleving is die vrijwel uitgestorven. Het Kerstfeest en de zonnewende is slechts één voorbeeld ervan dat Christendom en heidendom veel nauwer zijn verweven dan veel mensen denken.

Vassil Levski (bron foto - auteur)
Vassil Levski (bron foto – auteur)

Tot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Levski werd rond 1850 opgeleid om priester te worden. Vanwege een gebroken familiebelofte koos hij ervoor revolutionair te worden. In zijn bekendste bijnaam “Apostel van de Bulgaarse vrijheid” is te zien hoe nauw revolutie en geloof met elkaar verbonden zijn.

Boekengek Büch

Kagie toonde Büchs donkere kant (bron foto - auteur)
Kagie toonde Büchs donkere kant (bron foto – auteur)

Onlangs verscheen een nieuwe biografie over Boudewijn Büch. Een nieuwe, want een jaar na zijn veel te vroege dood – hij overleed in 2002, was slechts 52 – verscheen zijn levensbeschrijving van Vrij Nederland journalist Rudie Kagie.

Tweedehands

Dat boek vond ik een jaar geleden bij antiquariaat Aleph in Utrecht, één van de betere tweedehands boekhandels in Nederland. De biografie stemde evenwel niet vrolijk, de ondertitel Verslag van een mystificatie zegt genoeg. De nieuwe levensbeschrijving is naar verluidt niet veel opgewekter.

Globe

Ik herinnerde mij de globetrottende boekengek Büch van zijn legendarische reisprogramma De wereld van Boudewijn Büch. Als ik Kagie mag geloven, was dat Büch’s hoogtepunt. Als mens was de boekenkenner bij uitstek kennelijk een hoogst onaangenaam persoon. Dat was jammer om te lezen.

Büch's passies waren schier eindeloos, maar die voor de eilanden won het van alle andere (bron foto - auteur)
Büch’s passies waren schier eindeloos, maar die voor de eilanden won het van alle andere (bron foto – auteur)

YouTube

Ik houd liever het beeld van Büch uit zijn reisprogramma’s, die ik met enige regelmaat met veel plezier en genoegen op YouTube terugkijk. Natuurlijk is het gedateerd, zeker in de huidige, razendsnelle tijd, maar Büch’s overdonderende enthousiasme compenseerde dat volledig. Vergeleken met de huidige generatie TV-reisverslaggevers, die schijnbaar doelloos de wereld rondhuppelen, was Büch van een zeldzame kwaliteit. Hij was bovendien pionier met het genre reisprogramma, maar dat vergat je compleet bij de combinatie van enerzijds zijn overweldigende, spontane enthousiasme, anderzijds zijn vakkennis.

Bibliotheken

Floortje Dessing heeft een vleugje van Boudewijn Büch. Het was evenwel zijn grote kracht archieven en bibliotheken in beeld te brengen. Zijn klassieker De kleine blonde dood (1985) is over-en overbekend. Maar in zijn vrijwel vergeten boek Bibliotheken (1984) met prachtige, zwart-wit foto’s brengt hij op onnavolgbare wijze de boekenbewaarplaatsen overal ter wereld in beeld. Hij schrijft met liefde en toewijding over de collectie van Teyler’s museum in Haarlem. De Strahov-bibliotheek in Praag zou je na het verhaal meteen willen opzoeken. De Bibliotheca Thysianna in Leiden wekt bezorgdheid op. Maar het onverwachte en onbewuste toppunt is Brinkman’s Cumulatieve Catalogus – ook een vergeten begrip – op het tropische eiland Fiji in de Stille Zuidzee.

Je leest het boek, en herleest het, en herleest het, en . . . (bron foto - auteur)
Je leest het boek, en herleest het, en herleest het, en . . . (bron foto – auteur)

Digitaal

Büch overleed toen de Internetrevolutie net de eerste, grote crisis achter de rug had. De globetrottende boekenliefhebber had de toegankelijkheid van boeken waar Google en Amazon voor zorgen, toegejuichd. Maar de teloorgang van het papieren boek en de lastige (economische) tijden voor antiquariaten zouden hem aan het hart gegaan zijn. In zoverre was zijn vroege dood – Büch zou nu 66 zijn geweest – een verlossing.

De Bulgaarse vrijheidsstrijder (bron foto - auteur)
De Bulgaarse vrijheidsstrijder (bron foto – auteur)

Tot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Hij zou zich helemaal hebben kunnen vinden in het de vuur en passie waarmee Büch zijn leven en werk invulde. Dezelfde tomeloze inzet had Levski voor de bevrijding van zijn Bulgaarse volk. De beide mannen zouden het prima met elkaar hebben kunnen vinden. Bovendien waren de geheime comité’s van de Apostel van de Bulgaarse vrijheid vaak de lokale bibliotheekbestuurders.

51e staat

Trump heeft het dus toch voor elkaar gekregen, en dat is tegen wil en dank een prestatie van formaat. De opiniepeilers gingen, een half jaar na Brexit, opnieuw de mist in. Maar wat als de rest van de wereld had mogen stemmen?

Hij wint toch weer (bron foto - Wikipedia)
Hij wint toch weer (bron foto – Wikipedia)

Complex

Met het typische, unieke Amerikaanse systeem van staten en kiesmannen hebben de Verenigde Staten een complexe manier om hun staatshoofd te kiezen. Eind 18e eeuw bepaalden de grondleggers het zo, om te voorkomen dat hun president een kopie zou worden van de Engelse koning. Daar zetten de kolonisten zich immers tegen af.

Ze moet een zware nederlaag slikken bron foto - Wikipedia)
Ze moet een zware nederlaag slikken bron foto – Wikipedia)

Inwoners

In 1776 begonnen ze met 13 staten aan de oostkust, sinds 1959 zijn er 50 staten. Ieder heeft een bepaald aantal kiesmannen, afhankelijk van het aantal inwoners. Dunbevolkte staten zoals Wyoming en Vermont (elk ruwweg een half miljoen inwoners) hebben drie kiesmannen, dichtbevolkte staten zoals Texas en Californië (met vele miljoenen inwoners) hebben respectievelijk 38 en 55 kiesmannen. Een presidentskandidaat heeft 270 nodig, dan kan hij – in dit geval had het een zij kunnen zijn – niet meer worden ingehaald.

De 50 staten die kiezen (bron foto - Wikipedia)
De 50 staten die kiezen (bron foto – Wikipedia)

Kranig

Amerika heeft de wereld sinds 1945 gedomineerd met haar Pax Americana. Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 en de aanval op de Twin Towers in 2001 is de hegemonie van de VS aangetast. China speelt sindsdien een kranige rol in de wereld, op de voet gevolgd door Rusland, Brazilië en India. Maar Amerika is – nog – leidend.

De 51e staat, zonder de VS (bron foto - Wikipedia)
De 51e staat, zonder de VS (bron foto – Wikipedia)

Showpolitiek

De rest van de wereld zou dus mee moeten kunnen bepalen wie het volgende Amerikaanse staatshoofd wordt. Van geen enkel ander land worden de presidentsverkiezing en de president zo nauw gevolgd, becommentarieerd en geanalyseerd. De Amerikanen maken als geen ander land van hun politiek een show, Europese TV-stations zijn tijdens de verkiezingen de hele nacht in de weer om alles live te volgen, websites volgen in voetspoor.

Veelvoud

De Verenigde Staten hebben ruim 300 miljoen inwoners, de hele wereld ongeveer zes miljard. Alle Amerikaanse staten hebben in totaal 538 kiesmannen, dus getalsmatig zou de rest van de wereld, als de 51e staat, een veelvoud daarvan moeten hebben. Dat kan niet, want het zou bij elke verkiezing doorslaggevend zijn. De 51e staat zou bijvoorbeeld 20 kiesmannen kunnen hebben. Dat is minder dan Texas, Californië, en Florida, maar belangrijk genoeg.

Twijfel

Met Trump als nieuwe president lijkt een nieuw tijdperk aangebroken. De periode-Reagan (1981-1989) was het begin van het neoliberale tijdperk. De presidentschappen van de Democraten Clinton (1993-2001) en Obama (2009-2017) hebben dat niet wezenlijk veranderd. Bij Obama waren de verwachtingen torenhoog, hij viel tegen. Bij Trump zijn de vooruitzichten erg twijfelachtig. Misschien dat het nieuwe Republikeinse staatshoofd juist daarom meevalt.

Vassil Levski (bron foto - auteur)
Vassil Levski (bron foto – auteur)

© Tot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Hij zou in dubio hebben gestaan. De eigengereide stijl van Trump had hem zeer aangesproken, maar Clinton zou hem inhoudelijk meer hebben getrokken. Met veel reserves zou de Apostel van de Bulgaarse vrijheid de Democraat hebben gekozen. Levski had het wel heel goed gevonden dat de Amerikanen vrij en democratisch hun keuze kunnen maken. Hij zou voorstander zijn van een goede, zakelijke samenwerking met het nieuwe staatshoofd.

Estland, het nieuwe India

Met een uitvinding zoals Skype, hypermoderne callcenters en het electronisch burgerschap loopt Estland digitaal gezien in de mondiale voorhoede. Het is de economische opkomende macht India op online gebied voorbijgestreefd. Alleen de landbouw loopt in Tallinn niet lekker.

Het noordelijkste Baltische land, Tallinn ligt ter hoogte van Noord-Schotland (bron foto - Wikipedia)
Het noordelijkste Baltische land, Tallinn ligt ter hoogte van Noord-Schotland (bron foto – Wikipedia)

Imago

Op de thema avond Estland van het zakelijke gezelschap Dialoog / Диалог uit Den Bosch bleek dat het kleine, Baltische land een imagoprobleem heeft. Met een oppervlakte van ruim 45.000 vierkante kilometer (iets groter dan Nederland) wonen er slechts 1,3 miljoen mensen, waarvan zo’n 400.000 in de hoofdstad Tallinn. Dat betekent een overvloed aan landbouwgrond. De individuele Estse boer verstaat zijn vak goed. Voor een sprong voorwaarts komt het aan op zaken zoals samenwerking en innovatie, waardoor bijvoorbeeld de Nederlandse landbouwsector groot is geworden. Daarbij zit het Sovjet-verleden de Esten dwars.

Nederland is een fractie kleiner, maar heeft 12 keer zoveel inwoners (bron foto - Wikipedia)
Nederland is een fractie kleiner, maar heeft 12 keer zoveel inwoners (bron foto – Wikipedia)

Tweespalt

Geografisch ligt Estland in Noord-Europa, psychologisch echter in het voormalige Oostblok. Dat is in een notedop de tweespalt van Tallinn. Samenwerking met de andere Baltische landen, Litouwen en Letland, gebeurt sporadisch. Dat is te vergelijken met hoe Nederland, België en Luxemburg samenwerken in de Benelux. De Baltische landen verschillen net zoveel van elkaar als de Lage Landen, maar lijken voor een buitenstaander veel op elkaar. Het Balticum wordt vanuit Nederland soms onderschat als “die drie kleine landjes”.

Achtertuin

Daar ligt ook een link naar het toerisme. Frankrijk, Duitsland en Italië zijn populaire vakantielanden en men trekt backpackend naar verre oorden zoals Peru, Thailand en Australië. Terwijl het Balticum vlakbij ligt, in de Europese achtertuin.

De pittoreske binnenstad van Tallinn (bron foto - Wikipedia)
De pittoreske binnenstad van Tallinn (bron foto – Wikipedia)

Kennis

Toen ik midden jaren negentig Engelse lesssen gaf in Litouwse en Letse zomerkampen, was men daar hongerig naar westerse kennis. Inmiddels zijn de landen volwaardig lid van EU en NAVO en doen ze volop mee, in de nieuwe Koude Oorlog, met het geopolitieke steekspel.

Blik op de Estse hoofdstad met bovenin een glimp van de Oostzee (bron foto - Wikipedia)
Blik op de Estse hoofdstad met bovenin een glimp van de Oostzee (bron foto – Wikipedia)

Verwant

Taalkundig is het een interessante mengelmoes. Hoewel omgeven door Slavische landen, staan ze daar linguistisch gezien ver vandaan. Litouws en Lets zijn niet eenvoudig, maar met de nodige moeite kun je elke taal leren. Fins en Ests zijn aan elkaar verwant, dat lijkt op Nederlands en Afrikaans. Scandinaviërs hebben het Balticum zakelijk allang ontdekt.

Binnenstad

Politiek en economisch is de regio stabiel en rustig. Er is een zekere dreiging van een mogelijke Russische inval, maar Poetin wil geen Derde Wereldoorlog veroorzaken. De Letse Oostzeekust, de prachtige binnenstad van Tallinn en de Gediminas toren in Vilnius zijn de moeite meer dan waard. Kortom – in de zomer van 2017 op naar het Balticum.

 

Vassil Levski (bron foto - auteur)
Vassil Levski (bron foto – auteur)

© Tot slot – wat zou Levski er van gevonden hebben?

De Baltische landen zijn de grote onbekende van Europa. Dat thema was ook Levski’s manco. Elke Bulgaar kent hem, maar buiten Bulgarije is hij vrijwel onbekend. Het Balticum vraagt om (her) ontdekt te worden, net als het levenswerk van de Apostel van de Bulgaarse vrijheid. Estland gaat gewoon door met haar hypermoderne, digitale koers, net zoals Levski zijn strijd tegen de Turken onverdroten volhield.

 

Il n’y a que la Wallonie

Magnette zette sterk in, maar gaf uiteindelijk toch toe (bron foto - Wikipedia)
Magnette zette sterk in, maar gaf uiteindelijk toch toe (bron foto – Wikipedia)

Het was half oktober een sterk staaltje van de Waalse premier Paul Magnette. Zo ongeveer in zijn eentje hield hij het CETA-verdrag tegen, voor de vrije handel tussen de EU en Canada. Is het een handige, politieke zet van de socialist? Of zit er meer achter?

Complex

De PS (Parti Socialiste) is sinds jaar en dag de dominante partij in Wallonië, net zoals de CD&V (christen-democraten) dat lang in Vlaanderen was. Is het een manco of juist de kracht van het complexe Belgische bestuur dat een gewestelijke regering een besluit kan blokkeren waar 27,5 Europese lidstaten zich achter hebben geschaard?

Het "kleine Elysee" in Namen (bron foto - Wikipedia)
Het “kleine Elysee” in Namen (bron foto – Wikipedia)

Elysette

Het verdrag bevat neoliberale elementen. Dat is lastig voor een sociaal-democraat. Toch is er meer aan de hand. Vanuit Nederland gezien is Wallonië “het andere België”, een micro-Frankrijk. Het gebouw van de Waalse regering heet “Elysette”. Dat lijkt een verkleinwoord van het Franse “Elysee”. Zo bekeken is Vlaanderen “het andere Nederland”, waarmee Den Haag weliswaar de taal deelt, maar de cultuur wezenlijk anders is.

Vijf

Dat doet echter onrecht aan België. In 1830 kreeg het land de huidige vorm. Na talloze grondwetswijzigingen sinds 1970 hebben ze een bestuurlijke consensus uitgedokterd, waarin Vlamingen en Walen zich goed bij voelen. Ieder hebben ze hun eigen regering en parlement. Dat geldt ook voor Brussel, voor de Franstalige gemeenschap (dat is Wallonië en de Franstaligen in Brussel) en voor België als geheel. Dat laatste is het federale niveau, te vergelijken met Duitsland en de Verenigde Staten. Met vijf parlementen en evenveel regeringen is het een uiterst complex bestuurlijk systeem. Maar het werkt.

Boven (rood) is Vlaanderen, beneden (geel) is Wallonië (bron foto - Wikipedia)
Boven (rood) is Vlaanderen, beneden (geel) is Wallonië (bron foto – Wikipedia)

Labyrinth

Maar waarom is Namen de hoofdstad van Wallonië? Luik is toch de eerste stad van Franstalig België? En waarom is het Vlaams parlement in Brussel, terwijl Antwerpen de belangrijkste stad is van Nederlandstalig België? Dat zijn bestuurlijke oplossingen in het Belgisch labyrinth waar Den Haag en Parijs, met ieder hun eigen unitaire beleid, iets van kunnen leren.

Goeds

Dan vergeet je gemakshalve dat je in België heerlijk kunt eten en drinken, en dat ze er het wielrennen zo ongeveer hebben uitgevonden. De Ronde van Vlaanderen en Luik-Bastenaken-Luik zijn elk jaar in april de hoogtepunten. Wielrenners zoals Claude Criquelion en Philippe Gilbert bewezen dat er veel goeds komt uit Franstalig België. De geboren Brusselaar Jacques Brel zong prachtig Ne me quitte pas en de geboren Luikenaar Georges Simenon schreef zijn romans over inspecteur Maigret die in regenachtig Parijs de misdaden oplost. Paul Magnette volgt de goede voorbeelden in politieke zin, geeft Wallonië opnieuw haar plek op de wereldkaart. Il n’y a que la Wallonie (alleen Wallonië telt).

Vassil Levski (bron foto - auteur)
Vassil Levski (bron foto – auteur)

©  Tot slot -– wat zou Levski er van hebben gevonden?

Hij zou het helemaal eens zijn geweest met Magnette, Je moet niet (zonder meer) akkoord gaan met het besluit van een hogere macht. In het geval van de Waalse premier waren dat er zelfs twee – Europa en Canada. Levski nam het op tegen het destijds almachtige Ottomaanse Rijk. De revolutionair betaalde de hoogste prijs, hij zou gevonden hebben dat Magnette wel wat langer zijn verzet had mogen volhouden.

Hoe bijzonder was Obama?

Hij is een groot spreker, maar ook een grootse president? (bron foto - Wikipedia)
Hij is een groot spreker, maar ook een grootse president? (bron foto – Wikipedia)

Over enkele maanden zit het presidentschap van Barack Obama erop. Op 8 november 2016 wordt zijn opvolg(st)er gekozen, op 21 januari 2017 wordt die geïnaugureerd. Hoe bijzonder was de ambtsperiode van de eerste, zwarte president van de Verenigde Staten?

De verwachtingen waren torenhoog toen hij op 21 januari 2009 officieel één van de machtigste personen ter wereld werd. Op 4 november 2008 had de internationale gemeenschap de Democraat heel hartelijk verwelkomd als het nieuwe staatshoofd van Amerika. De Nobelprijs voor de vrede in 2009 was de bekroning van de wittebroodsweken.

Weerstand

De Republikeinse weerstand in het Congres bleek echter heel taai. Het sluiten van Guantanamo Bay, zijn eerste grote verkiezingsbelofte, ging in acht jaar erg moeizaam. Het homohuwelijk en Obamacare waren knappe zeges, maar gaven niet de verwachte allure.

Hij verenigde het post-Apartheid Zuid-Afrika (bron foto - Wikipedia)
Hij verenigde het post-Apartheid Zuid-Afrika (bron foto – Wikipedia)

Nederland had een vergelijkbaar geval. In 1994 ging het eerste, paarse kabinet van start. Voor het eerst in ruim 70 jaar was er een regering zonder christelijke partijen. Kok bleek al snel een gewone premier, die alleen met een neoliberale koers de PvdA op het regeringspluche kon houden. Het drama-Srebrenica in 1995 was de eerste, grote ontnuchtering. Net als bij Obama was na acht jaar de glans compleet weg. Fortuyn verpulverde in 2002 Kok’s politieke erfenis, net zoals Trump dat mogelijk met Obama’s nalatenschap zal doen.

Verzoening

Zuid-Afrika biedt een betere spiegel. Nelson Mandela was als president (1994-1999) een icoon die met zijn verzoeningspolitiek boven zijn eigen schaduw uitsteeg. Alleen de allergrootsten kunnen dat. Zijn jarenlange gevangenschap (1963-1990) gaf hem een status die Obama node ontbrak.

De rol van premier lag de (voormalige) koning niet bepaald (bron foto - Wikipedia)
De rol van premier lag de (voormalige) koning niet bepaald (bron foto – Wikipedia)

In Bulgarije gaf (ex-) koning Simeon II als premier Saxecoburggotski (2001-2005) zijn volk de broodnodige hoop. Na de val van het communisme in 1989 was het Balkanland een chaos. De Fluwelen Revolutie in 1997 gaf een hernieuwde start. Toen de communisten in 2005 terugkwamen, had Simeon alle glans verloren.

Mythisch

Als Obama vermoord was, net zoals zijn legendarische voorganger Kennedy, dan had hij vrijwel zeker een mythische status bereikt. Maar een moord op het eerste, zwarte staatshoofd had de tanende wereldmacht Verenigde Staten onherstelbaar gezichtsverlies opgeleverd.

In november kiezen de Amerikanen (misschien) een normale president. In Bulgarije volgde de saaie Stanisjev koning Simeon op. In Nederland kwam na Kok de grijze muis Balkenende. En in Zuid-Afrika volgde de onbekende Mbeki de grootste Mandela op. Na een bijzondere leider heeft een land een periode van afkoeling nodig.

portret Levski - kopieTot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Voor Levski was het niet bepalend of een leider speciaal of normaal was. In het Bulgaarse legioen in Belgrado in 1862 was de leider Georgi S. Rakovski voor Levski een goed voorbeeld. Voor hem was het belangrijk dat een volk zijn leider democratisch kiest. Die moet zijn volk op een juiste wijze leiden en geeft zo het goede voorbeeld.

Is Dodik de nieuwe Milošević?

Bosnië sinds het verdrag van Dayton. In het gele deel wonen Serviërs, in het blauwe stuk de Moslims en Kroaten (bron foto - Wikipedia)
Bosnië sinds het verdrag van Dayton. In het gele deel wonen Serviërs, in het blauwe stuk de Moslims en Kroaten (bron foto – Wikipedia)

De Bosnische Serviërs beslisten in een recent referendum dat 9 januari een nieuwe feestdag wordt. Dergelijke dagen zijn in de Slavische cultuur van groot belang. Maar dat is niet de reden waarom de volksstemming zoveel internationale onrust veroorzaakte. Op 9 januari 1992 riep de Republika Srpska eenzijdig haar onafhankelijkheid uit. Die werd internationaal niet erkend, maar was wel het startsein voor de burgeroorlog in het Balkanland.

In 1995 maakte het door de Amerikanen geregisseerde verdrag van Dayton een einde aan de gewapende strijd. Bosnië werd opgedeeld in twee stukken. Het ene was de Moslim-Kroatische Federatie, het andere was de Republika Srpska (Servische Republiek). De grenzen van de laatste waren ironisch genoeg vrijwel dezelfde als de omstreden republiek uit 1992.

Moeite

De afgelopen 20 jaar heeft Bosnië met pijn en moeite de vrede hersteld. De welvaart is betrekkelijk en ook nog eens ongelijk verdeeld, maar de wapens zwijgen. “Dayton” heeft echter een heel ingewikkeld bestuurlijk systeem opgeleverd, dat met name de Bosnische Serviërs niet zint. Ondanks diverse minpunten en vraagtekens maakte het verdrag wel een einde aan de oorlog. Namens de internationale gemeenschap is de Hoge Vertegenwoordiger het hoogste gezag. Hij kan onwillige Bosnische bestuurders ontslaan en vervangen. Dat is wel eens gebeurd, maar de Bosnisch-Servische president Milorad Dodik zit nog steeds op zijn post.

Wordt het symbool van de Republika Srpska straks het nieuwste in Europa? (bron foto - Wikipedia)
Wordt het symbool van de Republika Srpska straks het nieuwste in Europa? (bron foto – Wikipedia)

Radicaal

In 1996 richtte hij de SNSD op. De sociaal-democratische partij was destijds een marginale speler in het Bosnische politieke mijnenveld van radicale partijen. Dodik werd de lieveling van het Westen, kreeg financiële en praktische steun. De SNSD was de hoop voor een politieke gematigde toekomst. Maar Dodik maakte binnen een decennium een ommezwaai. In 2006 werd hij premier van de Republika Srpska, in 2010 president. Zijn standpunten werden zelfs radicaler dan die van de SRS-hardliners, die mede verantwoordelijk waren voor de burgeroorlog. Dodik verzette zich steeds heftiger tegen Dayton en dreigde met afscheiding.

Oorlog

In 1992 hadden Milošević, Karadžić en Mladić daar een oorlog voor over. Zij moesten zich later verantwoorden voor Joegoslavië Tribunaal. Milošević overleed in 2006, tijdens zijn proces. De veroordelingen van Karadžić en Mladić maakten geen indruk op de Serviërs, zij vinden het Haagse Tribunaal bevooroordeeld en anti-Servisch.

Of houdt Dodik zich toch in, als puntje bij paaltje komt ? (bron foto - Wikipedia)
Of houdt Dodik zich toch in, als puntje bij paaltje komt ? (bron foto – Wikipedia)

Vooralsnog blaft Dodik luid en hard, en trekt hij zich niets aan van westerse kritiek op zijn beleid. Hij bijt echter (nog) niet. Hopelijk blijft dat zo.

 

 

 

 

 

portret Levski - kopieTot slot – wat zou Levski er van gevonden hebben?

Hij zou het goed gevonden hebben dat de Bosnische Serviërs zelf over hun nieuwe feestdag mogen beslissen. Levski zou het er ook mee eens zijn geweest dat Dodik zich niets aantrekt van buitenlandse kritiek. Als het tot een vreedzame afscheiding komt, is dat prima. Tsjechië en Slowakije gaven in 1993 het goede voorbeeld. Maar een democratisch besluit zou in Levki’s optiek niet mogen leiden tot een oorlog.