Kannibalen

Büch schreef boeiend over kannibalen en musea (bron foto – JB)

Bestaan die nog? Dat is toch iets uit jongensboeken, en lang vervlogen tijden? Boudewijn Büch en Sabine Kuegler schreven er boeiende boeken over.

Museum

De globetrotter Büch schrijft er uitvoerig over in zijn boek De hele wereld in een vitrinekast (2001). Hij schreef het in opdracht van het Leidse Rijksmuseum voor Volkenkunde. Dat is niet zo gek. want Büch was verzot op bibliotheken, archieven en musea. Zijn boek geeft een beeld van het museale collectiebeleid in de 19e en 20e eeuw.

Lijken

Dat klinkt slaapverwekkend saai, maar dat wordt anders als je leest dat musea vroeger lijken en skeletten tentoonstelden. Tegenwoordig zou dat stormen van protesten opleveren, maar in de koloniale tijd van rond 1900 was dat heel normaal, Mensen hadden toen geen geld om te reizen naar exotische oorden, dus haalden de musea de wereld van ver weg naar Nederland.

Kookpot

Daartoe hoorden ook kannibalen. Het boek bevat termen zoals kannibalogie, koppensnellers en inboorlingen. Het zijn woorden uit lang vervlogen tijden, je krijgt er jongensboekachtige beelden à la Willy van der Heide bij. De kannibalistische kookpot, die erg tot de verbeelding spreekt, heeft echter nooit bestaan. Bovendien was, zo legt Büch uit, de werkelijkheid van koppensnellen niet bepaald exotisch. Antropologen ontdekten dat het te maken had met territorium, het afbakenen of juist het veroveren daarvan.

Sabine Kuegler schreef realistisch en betrokken over het leven in de jungle van Paoea Nieuw Guinea (foto – JB)

Zendeling

Sabine Kuegler belicht in haar boek Dochter van de jungle, een meisje uit de steentijd (2005, Duitse origineel Dschungelkind, 2005) de andere kant. Büch reisde vaak naar de eilanden in de Stille Oceaan, de Zwitserse woonde er van haar vijfde tot haar zeventiende. Haar ouders werkten als zendeling en in het onderwijs bij de Fayu-stam in Papoea Nieuw Guinea. De achterflap van het boek meldt als spannende tekst dat de Fayu’s voormalige kannibalen waren.

Vergelijking

Büch verbaast zich in zijn boek over de compleet andere wereld die het Stille Zuidzee-gebied is. Kuegler valt hem onbedoeld bij. Ze stelt dat de Fayu’s eten, drinken, voelen, ruiken, haten en beminnen zoals Europeanen. Maar verder gaat elk vergelijking mank.

Indringend

Kuegler geeft een indringend beeld van het leven in de jungle. Los van fantasie of verbeelding vertelt ze hoe ze als klein meisje spelenderwijs haar weg met en tussen de Fayu’s vond. Toen ze op haar 17e naar een Zwitsers internaat moest, was dat een ramp. De tiener dacht, voelde en handelde als een Fayu. En kannibalen? Büch schrijft dat kinderen van voormalige koppensnellers in de jaren vijftig door missionaren naar school werden gestuurd.

Vassil Levski (bron foto – auteur)

Tot slot – wat zou Levski er van gevonden hebben?

Hij zou het kannibalisme hebben verafschuwd. Levski heeft slechts één keer in zijn leven een medestrijder moeten doden, en was daar bepaald niet trots op.

Dorp(skrant)

Wabe Wisses keek niet alleen naar zijn eigen dorp, maar wierp af en toe ook een blik naar buiten (bron fot -JB)

In 1992 verscheen in de Leeuwarder Courant het laatste nummer van Bokwerder Belang, de fictieve krant, waarin Rink van der Velde alias redacteur Wabe Wisses Rzn verslag deed van de gebeurtenissen in het denkbeeldige dorp Bokwerd.

Koloniaal

De artikelen werden gebundeld in vier boeken, waaronder Bokwerd omhoog (1977) en Bokwerd forever (1979). Enerzijds getuigen ze van een heerlijke, kleinburgerlijke mentaliteit, anderszijds schemert er ook iets door van de plaats van een klein dorp in de grote wereld. Bote Bijster, de dorpsbewoner die ooit in Nederlands-Indië woonde, herinnert de lezer op gezette tijden aan het leven aan de andere kant van de wereld. Wabe Wisses wijst de lezer er regelmatig op hoe de bewoners in de Hoofdplaats in zijn ogen vrijwel alles verkeerd doen. Het is Bokwerdse dorpstrots op zijn best.

Fenomeen

Het Bokwerds is een boeiend fenomeen. Rink van der Velde ging onder zijn alias op een mild-ironische wijze om met de kritiek dat het Nederlands van Friezen doorspekt zou zijn met friesismen. Kenmerkend daarvoor is de ondertitel van Bokwerder Belanghet is met zeggen niet te doen. De woorden zijn weliswaar Nederlands, maar de uitdrukking is Fries. De redacteur is heel creatief met taal. idioom en zinslengtes, waardoor ook het lezen van de artikelen de nodige creativiteit vergt.

Mak schreef over de plussen en de minnen van het Friese platteland (bron foto – JB)

Geert Mak

Bokwerder Belang (1970-1992) kan worden gezien als de voorloper van Hoe God verdween uit Jorwerd (1996), de klassieke bestseller van Geert Mak. De Amsterdamse journalist van Friese afkomst deed daarin op zijn eigen, onnavolgbare wijze verslag van de teloorgang van een dorp op het Friese platteland.  In 2009 verscheen een luxe, gebonden editie met kleurenfoto’s.

Gekleurd

Toch was Mak, ondanks zijn journalistieke objectiviteit, gekleurd. Jorwerd was immers al langer bekend van het openluchttoneelspel, dat elke zomer in de notaristuin gespeeld wordt. Het Friese dorp is er nog altijd, en het doprse leven gaat gewoon door. Mak’s verdienste is dat hij, door middel van Jorwerd, het (Friese) platteland op de kaart heeft gezet.

Over het wel en wee van een dorp in de Friese Wouden (bron foto – JB)

Buitenland

Yn’e line is een goed voorbeeld van een serieuze dorpskrant. Sinds 1980 doet het tijdschrift op een verantwoorde, journalistieke wijze verslag van het wel en wee in Tytsjerk. De hoofdtaal van het tweemaandelijkse blad is Nederlands, maar er zijn altijd bijdragen in het Fries. Yn’e line is ook een mooi voorbeeld van een dorpskrant die over de grenzen kijkt. Sinds enkele jaren staat in elk nummer een interview met oud-Tytsjerker die in het buitenland woont.

 

 

 

Vassil Levski (bron foto – auteur)

Tot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Hij zou het uitstekend gevonden dat mensen zich inzetten voor hun dorp, of dat het fictieve Bokwerd is, of de reële dorpen Jorwerd en Tytsjerk. De revolutionair had zijn leven lang een nauwe band met zijn  geboortestad Karlovo. Sinds 1937 is daar een Vassil Levski Museum.

De passies van boekhandelaar Frederik Muller

Frederik Muller bedreef het boekenvak met liefde en passie (bron foto – coverfoto)

Boekhandelaars hebben het tegenwoordig moeilijk. Hoe was dat in vorige eeuwen? De biografie over Frederik Muller (1817-1881), die eind 2016 verscheen, geeft verhelderende antwoorden

Leidend

Muller was toonaangevend in het boekenvak in Amsterdam. Tussen de stapels levensbeschrijvingen van bekende, hedendaagse personen valt hij minder op. Dat is onterecht, met zijn staat van dienst. Uitgeverij Walburg Pers heeft er goed aan gedaan deze biografie op de markt te brengen.

Paplepel

Hij kreeg de liefde voor boeken met de paplepel ingegoten door vader Samuel en oom Johannes. Biograaf Chris Schriks verwoordt het treffend als hij stelt dat Muller iemand was geweest die met Zwitserse precisie, Duitse grondigheid en Hollandse koopmangeest het boekenvak heeft gedomineerd.

De Frederik Muller Academie was toonaangevend, naar het voorbeeld van de naamgever (bron foto – Wikipedia)

Medewerkers

In Muller’s kracht lag misschien ook zijn zwakte, als je het zo wilt noemen. Hij duldde weinig anderen een plek in de branche, het was in zijn visie een oligarchie. Hij had een talent voor het aantrekken van goede medewerkers, zoals Martinus Nijhoff en P.A. Tiele.

Renaissance

Waar tegenwoordig soms de nadruk gelegd wordt op specialisatie leek Muller qua werkzaamheden meer op het Renaissance-ideaal van de homo universalis. Hij was onder andere verzamelaar, bibliograaf, antiquair, uitgever en veilinghouder. Tegenwoordig wordt dat werk vergemakkelijkt door digitale technieken. Des te knapper is het als je beseft dat Muller zijn werk deed in de tijd van papieren brieven. De typemachine was nog maar net in opkomst.

Muller had veel buitenlandse contacten, onder meer in de Verenigde Staten (bron foto – auteur)

Opleiding

Het is logisch dat de Amsterdamse opleiding voor boekhandel en uitgeverij in 1964 naar Frederik Muller werd genoemd. Rond 1994 veranderde dat, nu heet het instituut MIM (Media, Informatie en Communicatie). De nieuwe naam weerspiegelt de tijdgeest, en dat is logisch, maar het doet geen recht aan Muller’s brede visie op het boekenvak.

Opnieuw

Sinds 1998 is er weer een Frederik Muller die in (zeldzame) boeken handelt –www.frederikmuller-rarebooks.com. Het is mooi en goed dat er in het digitale tijdperk nog mensen zijn die met liefde voor en kennis van zaken in oude boeken handelen.

Vassil Levski (bron foto – auteur)

Tot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Levski zou Muller’s werk hebben bewonderd, vooral diens tomeloze inzet en energie voor zijn vak. De Apostel van de Bulgaarse vrijheid heeft altijd zorgvuldig zijn documentatie bijgehouden. Het boek Vrije, democratische republiek (1869) is de weergave van zijn politieke filosofie. Daarin schrijft Levski hoe zijn vaderland er na de Turkse tijd uit moest zien. De leden van zijn revolutionaire comité’s waren lokale bibliotheekbestuurders.

Muller zou graag hebben gehandeld in de boeken over Levski. In 1880 verscheen de eerste biografie, van Zahari Stojanov Sindsdien is er een schier onafzienlijke rij boeken over de revolutionair verschenen, en dat gaat onverminderd voort. Het overgrote deel is in het Bulgaars, er zijn enkele Engelse en Duitse publicaties. De bekendste is de biografie uit 1967 van de Engelse Mercia McDermott. Die is in het Bulgaars vertaald.

 

 

Oost-Duitsland en Chili

Tussen Honecker en Gorbatsjov boterde het niet (bron foto – Wikpedia)

De Honeckers regeerden Oost-Duitsland jarenlang met ijzeren vuist. Maar hoe waren ze als familie? Begin 2016 overleed Margot Honecker, de weduwe van de voormalige DDR-dictator Erich Honecker. Uit vrijgekomen archiefmateriaal blijkt dat achter de machtsfaçade een familietragedie zat. De banden met Chili lopen er als een rode draad doorheen.

Getrouwd

Honecker had in 1950 een hoge positie in de SED, de Oost-Duitse communistische partij, toen hij verliefd werd op Margot Feist. Dat was lastig, want hij was getrouwd. Zijn vrouw verzette zich tegen de affaire, berichtte daarover aan het partijbestuur. Erich koos voor Margot en kreeg de kameraden in de partij onverwachts aan zijn zijde. In 1952 werd de nieuwe liefde bekroond met de geboorte van dochter Sonja. De affectie bekoelde echter en Margot zou er, net als de Russische Catharina de Grote, een sliert minnaars op na hebben gehouden.

Aan de andere kant van de wereld vonden de Honeckers een nieuw thuis (bron foto – Wikpedia)

Grootvader

De zaken en het meisje liepen dwars door elkaar. Sonja mocht als studente in Dresden haar relatie met een landgenoot niet voortzetten, omdat hij teveel praatte. Het huwelijk met een Chileen die in 1973 voor het regime-Pinochet was gevlucht, kreeg goedkeuring. De DDR bood een veilig tehuis voor linkse Chilenen die tijdens de Pinochet-dictatuur (1973-1990) het Zuid-Amerikaanse land ontvluchtten. In 1974 werd kleinzoon Roberto Yaňez geboren. Hij was de oogappel van zijn grootouders. Voor hem was opa Erich een lieve, gezellige grootvader. Toch was het dezelfde man die voor zijn Oost-Duitse volk een nietsontziende dictator was. Het stak dochter Sonja dat haar ouders haar zoon mede grootbrachten.

Trouw

Sonja had een zus. In 1985 overleed zij door een medische fout. De Honeckers waren ontroostbaar en handelden genadeloos. Hun familiedokter, die hen jarenlang trouw had gediend, werd zonder pardon uit zijn functie ontheven. Erich en Margot kregen een nakomeling, maar die overleed jong.

De kleinzoon verdient zijn brood als kunstenaar (bron foto – Wikipedia)

Vrienden

Rond 1990 stortte de DDR in elkaar. De Honeckers vluchtten naar de Chileense ambassade in Moskou. Margot mocht naar Chili, Erich had in Berlijn terecht moeten staan, maar mocht om gezondheidsredenen ook naar Zuid-Amerika. Chileense vrienden hielpen ditmaal hem.

Macht

In 1994 overleed Honecker, zijn vrouw verpleegde haar aan kanker lijdende man liefdevol tot zijn dood. Zij bleef in Chili wonen, verdedigde de DDR altijd met hand en tand. Roberto Yaňez zag dat zijn grootouders waren getekend door hun val en het verlies van de macht, maar de rug altijd recht hielden. Begin 2016 overleed Margot.

Kapot

De familie Honecker maakte in Oost-Duitsland vele gezinnen kapot, toen ze de macht waren. Ze hebben als familie zelf echter ook een torenhoge prijs betaald.

Vassil Levski (bron foto – auteur)

Tot slot – wat zou Levski er van gevonden hebben?

Levski heeft zijn buitenlandse verblijven beperkt. In de Servische hoofdstad Belgrado volgde hij in 1862 en 1868 een opleiding tot revolutionair. In 1869 leidde Levski in de Roemeense hoofdstad Boekarest de totstandkoming van het manifest van zijn keten van revolutionaire comité’s. De Apostel van de Bulgaarse vrijheid was niet getrouwd en had geen kinderen. Zijn comité’s waren zijn familie.

 

 

Geëngageerde journalisten

Voor Koos Koster was de journalistiek geen werk, maar een manier van leven (bron foto – Wikipedia)

Geëngageerd – dat lijkt een vervlogen begrip uit de jaren zestig en zeventig van de 20e eeuw. Er zijn ook nu bevlogen journalisten, zoals de Nederlander Matthijs van Nieuwkerk, de Duitse Maybritt Illner en de Amerikaanse Oprah Winfrey. Ze bouwen voort op het werk van de 20e eeuwse grondleggers.

Leeuwarden

Een van de bekendste Friese bevlogen schrijvers was Fenno Schoustra (1924-2012). Hij was de grote man van het weekblad ‘t Kleine Krantsje (1964-1997). Niet het nieuws stond centraal, maar de nostalgie over Leeuwarden van vroeger. Schoustra werkte lange tijd voor het socialistische dagblad Het Vrije Volk. Een mogelijke overstap naar Rotterdam was de Leeuwarder journalist in 1963 een brug te ver. Met liefde van en kennis over Friesland en de Friese hoofdstad schreef hij elke week zijn eenmanskrant vol.

Fenno Schoustra bij zijn archief (bron foto – Wikipedia)

Bevrijdingstheologie

Koos Koster (1936-1982) was schijnbaar Schoustra’s tegenpool. De domineeszoon uit Sint Annaparochie wilde predikant worden, werkte in Oost-Duitsland, maar de journalistiek trok meer. Hij ging naar Latijns-Amerika, schreef over bevrijdingstheologie en raakte in El Salvador betrokken bij het verzet tegen de dictatuur. In 1982 werden hij en drie collega’s vermoord. De viervoudige aanslag, destijds wereldnieuws, is nog steeds een unicum. De daders zijn nooit aangehouden of berecht. Vrijwel zeker waren het Salvadoraanse paramilitairen, die niet wilden dat Koster schreef over vuile zaken in hun land.

Radiopraatjes

Ook Georgi Markov (1929-1978) is bijna vergeten. De Bulgaarse journalist en toneelschrijver was in de jaren zestig een gevierde schrijver in communistisch Bulgarije. In 1969 viel hij in ongenade en vluchtte naar Engeland, Als journalist voor de BBC onthulde hij in radiopraatjes de geheimen van de machthebbers in Sofia. Dat beviel dictator Zjivkov niet. In samenwerking met de Sovjetrussische KGB werd de schrijver op 7 september 1978 in Londen vermoord. Het moordwapen was uniek – een vergiftigde paraplu.

Georgi Markov was met zijn gezin gelukkig in Engeland (bron foto – Wikipedia)

Macht

Koster en Markov lieten het leven, omdat ze een gevaar waren voor de machthebbers. Hun protesten waren logisch en terecht, en pasten in een tijd van politiek engagement, Maar de machthebbers lieten niet met zich spotten. Schoustra werd oud, hij schreef zelden over politiek. De Leeuwarder journalist had evenveel passie als zijn vermoorde collega’s.

Televisie

Van Nieuwkerk, Illner en Winfrey doen hun werk voor de televisie, hun voorgangers schreven. Ook dat tekent de 21e eeuw. Los van het medium blijft engagement nodig. Als journalisten niet betrokken zijn bij hun thema’s, wordt het een dode boel.

Tot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Hij zou de passie, waarmee de journalisten hun werk deden, hebben toegejuicht . Net als Markov en Koster betaalde ook Levski met zijn leven. De revolutionair werd opgehangen. Geen van allen zou het anders hebben gedaan. De politiek-correcte koers van tegenwoordig was niet hun stijl.  Ga er voor – en voor de volle 1000 procent.

De onbekendste First Lady

Melanie Trump wordt binnenkort de nieuwe bewoonster van het Witte Huis in Washington (bron foto - Wikipedia)
Melanie Trump wordt binnenkort de nieuwe bewoonster van het Witte Huis in Washington (bron foto – Wikipedia)

Op 20 januari 2017 wordt Donald Trump officieel de nieuwe president van de Verenigde Staten. Zijn echtgenote Melanie is dan automatisch de nieuwe First Lady. Ze komt in de voetsporen van illustere voorgangers zoals Jackie Kennedy, Hillary Clinton en Michelle Obama.

Opvallend

Veel minder bekend is Nina Sjtanski. Ze was korte tijd First Lady van een land dat niet bestaat. Haar loopbaan is opvallend en boeiend. Ze had met haar uiterlijk en figuur gemakkelijk fotomodel kunnen worden in Parijs, New York of Milaan. Ze is echter gepokt en gemazeld in het imperium van Poetin.

De loopbaan van Nina Sjtanski wordt ruw onderbroken (bron foto - Wikipeda)
De loopbaan van Nina Sjtanski wordt ruw onderbroken (bron foto – Wikipeda)

Republiek

Ze werd in 1977 geboren in Tiraspol. Dat was in de Sovjet Unie, in de deelrepubliek Moldavië. Toen het communistische wereldrijk rond 1990 in elkaar stortte, werd in Moldavië hevig gevochten. De nieuwbakken republiek wilde zelfstandig zijn, misschien aansluiten bij Roemenië. Daar voelden de inwoners van de oostelijke provincie Transnistrië niets voor, zij wilden bij Rusland horen. Na een gewapende strijd van twee jaar kwam er in 1992 een wapenstilstand. Die duurt tot op heden.

Erkenning

Transnistrië heeft een parlement, president, verkiezingen, munteenheid. Maar het is internationaal niet erkend. Staatsrechtelijk hoort het bij Moldavië, maar de regering in Chisinau heeft er niets te zeggen. Tiraspol steunt praktisch, moreel en financieel zwaar op Moskou en Poetin.

Melanie Trump is First Lady in een land dat iedereen kent (bron foto - Wikipedia)
Melanie Trump is First Lady in een land dat iedereen kent (bron foto – Wikipedia)

Mooi

In dat klimaat maakte Nina Sjtanski een opvallende carrière. In 2012 werd ze minister van Buitenlandse Zaken. Zo kreeg Transnistrië, dat een bedenkelijke reputatie van boevennest had, letterlijk een mooi gezicht naar buiten. In 2015 maakte ze de volgende stap, ze trouwde met de president.

Boevenstaat

Van 1991 tot 2011 was Igor Smirnov de sterke man van Transnistrië. Hij had de troepen aangevoerd in de burgeroorlog van 1990-1992. Na 20 jaar zette het Kremlin hem aan de kant, in 2011 won de jonge Jevgeni Sjevtsjuk de presidentsverkiezing. Met zijn mooie echtgenote had de boevenstaat een perfect gezicht naar buiten. Ze waren de Gorbatsjovs van Transnistrië.

Nina Sjtanski was een blauwe maandag First Lady van een land (het gele op het kaartje) dat officieel niet bestaat (bron foto - Wikipedia)
Nina Sjtanski was een blauwe maandag First Lady van een land (het gele op het kaartje) dat officieel niet bestaat (bron foto – Wikipedia)

Stalin

Maar in december 2016 werd Sjevtsjuk onverwacht niet herkozen. De reden is niet duidelijk. Misschien kwam Sjtanksi te dicht bij het vuur. Russen en Sovjets hebben weinig op met First Lady’s. Van Stalin en Brezjnjev is onbekend of ze een vrouw hadden.

Abrupt

Melanie Trump is normaal gesproken vier of mogelijk acht jaar de bewoonster van het Witte Huis. Nina Sjtanksi’s carrière als First Lady van Transnistrië werd abrupt afgebroken. De kans is dat ze met haar man naar Moskou gaat.

Vassil Levski (bron foto - auteur)
Vassil Levski (bron foto – auteur)

Tot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Levski is nooit getrouwd, hij vond dat bij zijn totale toewijding aan de revolutie geen echtgenote paste. Hij had wel een nauwe band met zijn moeder, en ook met baba (oma) Tonka, een belangrijk lid van het revolutionaire comité in Rousse.

 

Kerstfeest, of zonnewende?

Deze dagen viert het Westen het Kerstfeest, het feest van de geboorte van Jezus Christus. Of vieren we de zonnewende? 21 december was de kortste dag van het jaar. De zonnewende, dat is toch een heidens, Germaans gebruik? Of niet? De waarheid ligt in het complexe, boeiende midden.

De predikant met een oog voor heidendom (bron foto - Wikipedia)
De predikant met een oog voor heidendom (bron foto – Wikipedia)

Heidens

Veel Christenen zijn zich er niet bewust van, of willen het liever niet weten, maar hun geloof zit vol met voorchristelijke, of heidense, sporen. Het woord heidens is beladen, heeft een negatieve klank. Wijlen ds. Henk Vreekamp heeft zich in deze materie verdiept en schreef er drie boeken over.

Heliand

In Zwijgen bij volle maan – Veluwse verkenning van Edda, Evangelie en Tora (2003) verkent en analyseert hij aan de hand van Veluwse wandelingen de Heliand. Dat is een intrigerende tekst uit de 8e eeuw waarmee de kerk een succesvolle poging deed om het volk op de Veluwe te winnen voor de God van Israel. De kerk mengde heel gewiekst heidense elementen door het Christendom. Anders gezegd – het nieuwe, onbekende geloof werd handig met het oude, vertrouwde verweven. De Heliand was PR, eeuwen voordat het begrip werd uitgevonden.

Deel 1 van Vreekamp's Veluwse trilogie over Christendom en heidendom (bron foto - Wikpedia)
Deel 1 van Vreekamp’s Veluwse trilogie over Christendom en heidendom (bron foto – Wikpedia)

Grootvader

In zijn tweede boek De tovenaar en de dominee – over de verschijning van God (2010) gaat Vreekamp onder meer aan de hand van zijn eigen grootvader, die een vermeend tovenaar was, na in hoeverre dat wetenschappelijk te verklaren is. De predikant zoekt de grens tussen wetenschap en theologie. Of Vreekamp het antwoord vindt? In zijn boek vertelt hij het verhaal.

Freya

In het derde en laatste deel van zijn Veluwse trilogie Als Freya zich laat zien – de code van het Christendom (2013) laat Vreekamp de fictieve Freya door ontmoetingen met de 12 apostelen de klassieke geloofsbelijdenis uitzoeken. Freya – waar de dag vrijdag naar is vernoemd – vertegenwoordigt het voorchristelijke heidendom uit de Edda.

Kerstmis is natuurlijk óók de viering van de geboorte van Jezus Christus (bron foto - Wikipedia)
Kerstmis is natuurlijk óók de viering van de geboorte van Jezus Christus (bron foto – Wikipedia)

Natuur

Vreekamp toont aan dat heidens helemaal niet verkeerd is, zoals Christenen vaak denken. Het woord betekent van de heide, oftewel de natuurmens van vroeger. In onze moderne, technologische samenleving is die vrijwel uitgestorven. Het Kerstfeest en de zonnewende is slechts één voorbeeld ervan dat Christendom en heidendom veel nauwer zijn verweven dan veel mensen denken.

Vassil Levski (bron foto - auteur)
Vassil Levski (bron foto – auteur)

Tot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Levski werd rond 1850 opgeleid om priester te worden. Vanwege een gebroken familiebelofte koos hij ervoor revolutionair te worden. In zijn bekendste bijnaam “Apostel van de Bulgaarse vrijheid” is te zien hoe nauw revolutie en geloof met elkaar verbonden zijn.

Boekengek Büch

Kagie toonde Büchs donkere kant (bron foto - auteur)
Kagie toonde Büchs donkere kant (bron foto – auteur)

Onlangs verscheen een nieuwe biografie over Boudewijn Büch. Een nieuwe, want een jaar na zijn veel te vroege dood – hij overleed in 2002, was slechts 52 – verscheen zijn levensbeschrijving van Vrij Nederland journalist Rudie Kagie.

Tweedehands

Dat boek vond ik een jaar geleden bij antiquariaat Aleph in Utrecht, één van de betere tweedehands boekhandels in Nederland. De biografie stemde evenwel niet vrolijk, de ondertitel Verslag van een mystificatie zegt genoeg. De nieuwe levensbeschrijving is naar verluidt niet veel opgewekter.

Globe

Ik herinnerde mij de globetrottende boekengek Büch van zijn legendarische reisprogramma De wereld van Boudewijn Büch. Als ik Kagie mag geloven, was dat Büch’s hoogtepunt. Als mens was de boekenkenner bij uitstek kennelijk een hoogst onaangenaam persoon. Dat was jammer om te lezen.

Büch's passies waren schier eindeloos, maar die voor de eilanden won het van alle andere (bron foto - auteur)
Büch’s passies waren schier eindeloos, maar die voor de eilanden won het van alle andere (bron foto – auteur)

YouTube

Ik houd liever het beeld van Büch uit zijn reisprogramma’s, die ik met enige regelmaat met veel plezier en genoegen op YouTube terugkijk. Natuurlijk is het gedateerd, zeker in de huidige, razendsnelle tijd, maar Büch’s overdonderende enthousiasme compenseerde dat volledig. Vergeleken met de huidige generatie TV-reisverslaggevers, die schijnbaar doelloos de wereld rondhuppelen, was Büch van een zeldzame kwaliteit. Hij was bovendien pionier met het genre reisprogramma, maar dat vergat je compleet bij de combinatie van enerzijds zijn overweldigende, spontane enthousiasme, anderzijds zijn vakkennis.

Bibliotheken

Floortje Dessing heeft een vleugje van Boudewijn Büch. Het was evenwel zijn grote kracht archieven en bibliotheken in beeld te brengen. Zijn klassieker De kleine blonde dood (1985) is over-en overbekend. Maar in zijn vrijwel vergeten boek Bibliotheken (1984) met prachtige, zwart-wit foto’s brengt hij op onnavolgbare wijze de boekenbewaarplaatsen overal ter wereld in beeld. Hij schrijft met liefde en toewijding over de collectie van Teyler’s museum in Haarlem. De Strahov-bibliotheek in Praag zou je na het verhaal meteen willen opzoeken. De Bibliotheca Thysianna in Leiden wekt bezorgdheid op. Maar het onverwachte en onbewuste toppunt is Brinkman’s Cumulatieve Catalogus – ook een vergeten begrip – op het tropische eiland Fiji in de Stille Zuidzee.

Je leest het boek, en herleest het, en herleest het, en . . . (bron foto - auteur)
Je leest het boek, en herleest het, en herleest het, en . . . (bron foto – auteur)

Digitaal

Büch overleed toen de Internetrevolutie net de eerste, grote crisis achter de rug had. De globetrottende boekenliefhebber had de toegankelijkheid van boeken waar Google en Amazon voor zorgen, toegejuichd. Maar de teloorgang van het papieren boek en de lastige (economische) tijden voor antiquariaten zouden hem aan het hart gegaan zijn. In zoverre was zijn vroege dood – Büch zou nu 66 zijn geweest – een verlossing.

De Bulgaarse vrijheidsstrijder (bron foto - auteur)
De Bulgaarse vrijheidsstrijder (bron foto – auteur)

Tot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Hij zou zich helemaal hebben kunnen vinden in het de vuur en passie waarmee Büch zijn leven en werk invulde. Dezelfde tomeloze inzet had Levski voor de bevrijding van zijn Bulgaarse volk. De beide mannen zouden het prima met elkaar hebben kunnen vinden. Bovendien waren de geheime comité’s van de Apostel van de Bulgaarse vrijheid vaak de lokale bibliotheekbestuurders.

51e staat

Trump heeft het dus toch voor elkaar gekregen, en dat is tegen wil en dank een prestatie van formaat. De opiniepeilers gingen, een half jaar na Brexit, opnieuw de mist in. Maar wat als de rest van de wereld had mogen stemmen?

Hij wint toch weer (bron foto - Wikipedia)
Hij wint toch weer (bron foto – Wikipedia)

Complex

Met het typische, unieke Amerikaanse systeem van staten en kiesmannen hebben de Verenigde Staten een complexe manier om hun staatshoofd te kiezen. Eind 18e eeuw bepaalden de grondleggers het zo, om te voorkomen dat hun president een kopie zou worden van de Engelse koning. Daar zetten de kolonisten zich immers tegen af.

Ze moet een zware nederlaag slikken bron foto - Wikipedia)
Ze moet een zware nederlaag slikken bron foto – Wikipedia)

Inwoners

In 1776 begonnen ze met 13 staten aan de oostkust, sinds 1959 zijn er 50 staten. Ieder heeft een bepaald aantal kiesmannen, afhankelijk van het aantal inwoners. Dunbevolkte staten zoals Wyoming en Vermont (elk ruwweg een half miljoen inwoners) hebben drie kiesmannen, dichtbevolkte staten zoals Texas en Californië (met vele miljoenen inwoners) hebben respectievelijk 38 en 55 kiesmannen. Een presidentskandidaat heeft 270 nodig, dan kan hij – in dit geval had het een zij kunnen zijn – niet meer worden ingehaald.

De 50 staten die kiezen (bron foto - Wikipedia)
De 50 staten die kiezen (bron foto – Wikipedia)

Kranig

Amerika heeft de wereld sinds 1945 gedomineerd met haar Pax Americana. Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 en de aanval op de Twin Towers in 2001 is de hegemonie van de VS aangetast. China speelt sindsdien een kranige rol in de wereld, op de voet gevolgd door Rusland, Brazilië en India. Maar Amerika is – nog – leidend.

De 51e staat, zonder de VS (bron foto - Wikipedia)
De 51e staat, zonder de VS (bron foto – Wikipedia)

Showpolitiek

De rest van de wereld zou dus mee moeten kunnen bepalen wie het volgende Amerikaanse staatshoofd wordt. Van geen enkel ander land worden de presidentsverkiezing en de president zo nauw gevolgd, becommentarieerd en geanalyseerd. De Amerikanen maken als geen ander land van hun politiek een show, Europese TV-stations zijn tijdens de verkiezingen de hele nacht in de weer om alles live te volgen, websites volgen in voetspoor.

Veelvoud

De Verenigde Staten hebben ruim 300 miljoen inwoners, de hele wereld ongeveer zes miljard. Alle Amerikaanse staten hebben in totaal 538 kiesmannen, dus getalsmatig zou de rest van de wereld, als de 51e staat, een veelvoud daarvan moeten hebben. Dat kan niet, want het zou bij elke verkiezing doorslaggevend zijn. De 51e staat zou bijvoorbeeld 20 kiesmannen kunnen hebben. Dat is minder dan Texas, Californië, en Florida, maar belangrijk genoeg.

Twijfel

Met Trump als nieuwe president lijkt een nieuw tijdperk aangebroken. De periode-Reagan (1981-1989) was het begin van het neoliberale tijdperk. De presidentschappen van de Democraten Clinton (1993-2001) en Obama (2009-2017) hebben dat niet wezenlijk veranderd. Bij Obama waren de verwachtingen torenhoog, hij viel tegen. Bij Trump zijn de vooruitzichten erg twijfelachtig. Misschien dat het nieuwe Republikeinse staatshoofd juist daarom meevalt.

Vassil Levski (bron foto - auteur)
Vassil Levski (bron foto – auteur)

© Tot slot – wat zou Levski er van hebben gevonden?

Hij zou in dubio hebben gestaan. De eigengereide stijl van Trump had hem zeer aangesproken, maar Clinton zou hem inhoudelijk meer hebben getrokken. Met veel reserves zou de Apostel van de Bulgaarse vrijheid de Democraat hebben gekozen. Levski had het wel heel goed gevonden dat de Amerikanen vrij en democratisch hun keuze kunnen maken. Hij zou voorstander zijn van een goede, zakelijke samenwerking met het nieuwe staatshoofd.

Estland, het nieuwe India

Met een uitvinding zoals Skype, hypermoderne callcenters en het electronisch burgerschap loopt Estland digitaal gezien in de mondiale voorhoede. Het is de economische opkomende macht India op online gebied voorbijgestreefd. Alleen de landbouw loopt in Tallinn niet lekker.

Het noordelijkste Baltische land, Tallinn ligt ter hoogte van Noord-Schotland (bron foto - Wikipedia)
Het noordelijkste Baltische land, Tallinn ligt ter hoogte van Noord-Schotland (bron foto – Wikipedia)

Imago

Op de thema avond Estland van het zakelijke gezelschap Dialoog / Диалог uit Den Bosch bleek dat het kleine, Baltische land een imagoprobleem heeft. Met een oppervlakte van ruim 45.000 vierkante kilometer (iets groter dan Nederland) wonen er slechts 1,3 miljoen mensen, waarvan zo’n 400.000 in de hoofdstad Tallinn. Dat betekent een overvloed aan landbouwgrond. De individuele Estse boer verstaat zijn vak goed. Voor een sprong voorwaarts komt het aan op zaken zoals samenwerking en innovatie, waardoor bijvoorbeeld de Nederlandse landbouwsector groot is geworden. Daarbij zit het Sovjet-verleden de Esten dwars.

Nederland is een fractie kleiner, maar heeft 12 keer zoveel inwoners (bron foto - Wikipedia)
Nederland is een fractie kleiner, maar heeft 12 keer zoveel inwoners (bron foto – Wikipedia)

Tweespalt

Geografisch ligt Estland in Noord-Europa, psychologisch echter in het voormalige Oostblok. Dat is in een notedop de tweespalt van Tallinn. Samenwerking met de andere Baltische landen, Litouwen en Letland, gebeurt sporadisch. Dat is te vergelijken met hoe Nederland, België en Luxemburg samenwerken in de Benelux. De Baltische landen verschillen net zoveel van elkaar als de Lage Landen, maar lijken voor een buitenstaander veel op elkaar. Het Balticum wordt vanuit Nederland soms onderschat als “die drie kleine landjes”.

Achtertuin

Daar ligt ook een link naar het toerisme. Frankrijk, Duitsland en Italië zijn populaire vakantielanden en men trekt backpackend naar verre oorden zoals Peru, Thailand en Australië. Terwijl het Balticum vlakbij ligt, in de Europese achtertuin.

De pittoreske binnenstad van Tallinn (bron foto - Wikipedia)
De pittoreske binnenstad van Tallinn (bron foto – Wikipedia)

Kennis

Toen ik midden jaren negentig Engelse lesssen gaf in Litouwse en Letse zomerkampen, was men daar hongerig naar westerse kennis. Inmiddels zijn de landen volwaardig lid van EU en NAVO en doen ze volop mee, in de nieuwe Koude Oorlog, met het geopolitieke steekspel.

Blik op de Estse hoofdstad met bovenin een glimp van de Oostzee (bron foto - Wikipedia)
Blik op de Estse hoofdstad met bovenin een glimp van de Oostzee (bron foto – Wikipedia)

Verwant

Taalkundig is het een interessante mengelmoes. Hoewel omgeven door Slavische landen, staan ze daar linguistisch gezien ver vandaan. Litouws en Lets zijn niet eenvoudig, maar met de nodige moeite kun je elke taal leren. Fins en Ests zijn aan elkaar verwant, dat lijkt op Nederlands en Afrikaans. Scandinaviërs hebben het Balticum zakelijk allang ontdekt.

Binnenstad

Politiek en economisch is de regio stabiel en rustig. Er is een zekere dreiging van een mogelijke Russische inval, maar Poetin wil geen Derde Wereldoorlog veroorzaken. De Letse Oostzeekust, de prachtige binnenstad van Tallinn en de Gediminas toren in Vilnius zijn de moeite meer dan waard. Kortom – in de zomer van 2017 op naar het Balticum.

 

Vassil Levski (bron foto - auteur)
Vassil Levski (bron foto – auteur)

© Tot slot – wat zou Levski er van gevonden hebben?

De Baltische landen zijn de grote onbekende van Europa. Dat thema was ook Levski’s manco. Elke Bulgaar kent hem, maar buiten Bulgarije is hij vrijwel onbekend. Het Balticum vraagt om (her) ontdekt te worden, net als het levenswerk van de Apostel van de Bulgaarse vrijheid. Estland gaat gewoon door met haar hypermoderne, digitale koers, net zoals Levski zijn strijd tegen de Turken onverdroten volhield.